Lên lịch kỹ từng giờ giúp chuyến đi trơn tru, không bỏ sót điểm muốn đến và hợp với chuyến ngắn, đi đông người hay mùa cao điểm; đi ngẫu hứng cho cảm giác tự do, nhiều bất ngờ nhưng dễ lỡ xe, hết phòng hoặc mất nửa ngày để bàn "giờ đi đâu". Cách cân bằng được nhiều người chọn là "lịch có khung": chốt chắc những thứ khó đổi như vé, chỗ ngủ, giờ tàu, còn phần trong ngày thì để mềm.
Hai kiểu người trong một nhóm Zalo
Nhóm nào cũng có ít nhất một người gửi lên bảng tính chi tiết: 6 giờ dậy, 6 giờ 30 ăn sáng ở quán nào, 7 giờ 15 xuất phát, kèm cột chi phí và đường dẫn bản đồ. Và có ít nhất một người trả lời "tới đâu tính tới đó". Hai kiểu người này không ai sai. Mỗi bên đang bảo vệ một thứ mình coi trọng: người lên lịch muốn chắc chắn và không lãng phí thời gian quý báu; người ngẫu hứng muốn kỳ nghỉ khác hẳn những ngày làm việc bị đóng khung bởi lịch họp.
Khi lên lịch làm chuyến đi kém vui
Hai nhà nghiên cứu Gabriela Tonietto và Selin Malkoc công bố trên Journal of Marketing Research năm 2016 một loạt nghiên cứu có tên "The Calendar Mindset" (tư duy lịch). Họ thấy khi một hoạt động giải trí ngắn, như đi xem phim hay đi uống cà phê, được ghi vào lịch với giờ cụ thể, người ta mong chờ nó ít hơn và thấy nó giống "việc phải làm" hơn so với khi làm cùng việc đó một cách tự phát. Trong một nghiên cứu, sinh viên được hẹn trước giờ đi ăn kem với bạn mô tả buổi đi chơi giống một nghĩa vụ hơn.
Chi tiết đáng giá nhất: khi chỉ lên lịch "ước chừng", kiểu "chiều nay đi" mà không chốt giờ chính xác, tác động tiêu cực này không xuất hiện. Tức là vấn đề không nằm ở việc có kế hoạch, mà ở việc biến niềm vui thành một ô trong lịch có giờ bắt đầu và kết thúc. Lưu ý là nghiên cứu nói về hoạt động ngắn vài tiếng, chưa phải cả một chuyến du lịch nhiều ngày.
Khi lên kế hoạch lại là một phần niềm vui
Ở chiều ngược lại, chính việc chuẩn bị cũng mang lại hạnh phúc. Amit Kumar, Matthew Killingsworth và Thomas Gilovich công bố trên Psychological Science năm 2014 nghiên cứu "Waiting for Merlot", cho thấy người ta thấy dễ chịu khi chờ đợi một trải nghiệm (một chuyến đi, một buổi hoà nhạc) hơn là khi chờ một món đồ sắp mua. Việc ngồi đọc về điểm đến, xem ảnh, tưởng tượng mình sẽ ăn món gì cũng là một phần "tiêu thụ" chuyến đi, trước cả khi đặt chân tới.
Với nhiều người mê lên lịch, bảng tính chi tiết chính là nơi niềm vui bắt đầu. Bắt họ "cứ đi rồi tính" có khi lại lấy mất phần họ thích nhất.
Lên lịch kỹ: mạnh ở đâu, yếu ở đâu
- Mạnh: không lỡ điểm muốn đến, không mất thời gian bàn bạc, dễ ước chi phí, an tâm khi đi với trẻ nhỏ hay người lớn tuổi, hợp mùa cao điểm khi mọi thứ phải đặt trước.
- Yếu: dễ dồn quá nhiều điểm vào một ngày, chạy như chạy việc; một sự cố nhỏ như mưa hay xe trễ làm đổ cả chuỗi kế hoạch; ít chỗ cho những cuộc gặp tình cờ.
Đi ngẫu hứng: mạnh ở đâu, yếu ở đâu
- Mạnh: tự do ở lại lâu hơn nơi mình thích, đổi hướng khi nghe người địa phương mách một chỗ hay, cảm giác kỳ nghỉ đúng nghĩa.
- Yếu: mùa lễ dễ hết phòng, hết vé; mất thời gian để quyết định "giờ đi đâu, ăn gì"; dễ bỏ lỡ những điểm cần đặt trước hoặc chỉ mở vào giờ nhất định; khó dự trù chi phí.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Lên lịch kỹ | Đi ngẫu hứng |
|---|---|---|
| Chắc chắn có chỗ ở, vé | Cao | Thấp, nhất là mùa lễ |
| Cảm giác tự do | Thấp | Cao |
| Thời gian bàn bạc tại chỗ | Ít | Nhiều |
| Phản ứng khi có sự cố | Dễ "đổ cả chuỗi" nếu lịch quá dày | Linh hoạt |
| Bất ngờ, gặp gỡ tình cờ | Ít | Nhiều |
| Hợp với | Chuyến ngắn, mùa cao điểm, đi đông, có trẻ nhỏ | Người đi một mình, cặp đôi, mùa thấp điểm |
"Lịch có khung": cách hoà giải hai phe
Thay vì chọn một trong hai, có thể chia chuyến đi thành ba lớp:
- Lớp cứng: những thứ phải đặt trước và khó đổi. Vé máy bay, vé tàu, chỗ ngủ đêm đầu tiên, vé tham quan cần đặt chỗ, xe đưa đón sân bay. Phần này người mê lên lịch phụ trách.
- Lớp mềm: mỗi ngày chọn một hai điểm chính, không chốt giờ cụ thể, chỉ ghi "buổi sáng" hay "buổi chiều". Đây là chỗ để nghiên cứu "lịch ước chừng" của Tonietto và Malkoc phát huy tác dụng.
- Lớp trống: ít nhất nửa ngày không có gì trong lịch. Để ngủ bù, để quay lại quán mình thích, để đi theo lời mách của chủ nhà. Phần này người ngẫu hứng phụ trách.
Thêm một danh sách "dự phòng" khi trời mưa: bảo tàng, chợ có mái che, quán cà phê đẹp, để không ai phải ngồi cãi nhau dưới mái hiên.
Bảng tự hỏi: chuyến này nên lên lịch tới đâu
| Nếu… | Thì… |
|---|---|
| Đi dịp Tết, 30/4, 2/9 | Chốt lớp cứng thật sớm, phần còn lại có thể mềm |
| Đi với trẻ dưới 5 tuổi | Lịch theo giờ ăn ngủ của bé, mỗi ngày một điểm chính |
| Đi một mình mùa thấp điểm | Chỉ cần vé và đêm đầu tiên, còn lại ngẫu hứng |
| Chỉ có 2 ngày mà nhiều điểm muốn đi | Lên lịch kỹ, nhưng chọn bớt điểm |
| Bạn đi cùng là người rất lo lắng | Lịch rõ ràng để họ an tâm, chừa nửa ngày trống |
| Bạn thấy mình đi chơi mà như đi làm | Bỏ giờ cụ thể, chỉ giữ "sáng, chiều, tối" |
Những lỗi hay gặp của cả hai phe
- Người lên lịch: nhét quá nhiều điểm, không tính thời gian di chuyển thật, quên rằng trẻ con và người lớn tuổi cần nghỉ giữa ngày.
- Người ngẫu hứng: không kiểm tra giờ mở cửa, đến nơi thì đóng; mùa lễ không đặt phòng, tối phải chạy khắp nơi tìm chỗ ngủ; không xem dự báo thời tiết.
- Cả hai: không nói rõ với nhau từ đầu mình muốn kiểu nào, nên đến giữa chuyến mới va chạm.
Góc nhìn hôm nay: chọn mức độ, không chọn phe
Lên lịch hay ngẫu hứng không phải chuyện tính cách cố định. Cùng một người có thể lên lịch kỹ cho chuyến đi cùng bố mẹ và thả lỏng khi đi một mình. Câu hỏi hữu ích nhất trước mỗi chuyến là: "Điều gì mà nếu lỡ thì mình tiếc nhất?" Chốt chắc những thứ đó. Mọi thứ còn lại, để chuyến đi tự kể câu chuyện của nó.
Câu hỏi thường gặp
Có nên lên lịch trình chi tiết khi đi du lịch không?
Nên chốt chắc những thứ khó đổi như vé, chỗ ngủ, điểm tham quan cần đặt trước. Phần hoạt động trong ngày nên để mềm, chỉ ghi buổi sáng hay buổi chiều, và chừa ít nhất nửa ngày trống để nghỉ hoặc đi theo ý thích.
Vì sao lên lịch đi chơi lại thấy mệt như đi làm?
Nghiên cứu của Tonietto và Malkoc năm 2016 cho thấy khi một hoạt động giải trí ngắn được ghi vào lịch với giờ cụ thể, người ta thấy nó giống việc phải làm hơn và mong chờ nó ít hơn. Lên lịch ước chừng, không chốt giờ chính xác, thì hiện tượng này không xuất hiện.
Đi du lịch ngẫu hứng có rủi ro gì?
Rủi ro lớn nhất là hết phòng, hết vé vào mùa lễ, đến nơi thì điểm tham quan đã đóng cửa, và mất nhiều thời gian bàn bạc. Đi ngẫu hứng hợp nhất với mùa thấp điểm, đi một mình hoặc cặp đôi.
Lên kế hoạch du lịch có làm mình vui hơn không?
Có thể. Nghiên cứu "Waiting for Merlot" của Kumar, Killingsworth và Gilovich năm 2014 cho thấy chờ đợi một trải nghiệm như chuyến đi mang lại cảm giác dễ chịu hơn chờ một món đồ. Đọc và chuẩn bị cho chuyến đi cũng là một phần niềm vui.
Làm sao để người thích lên lịch và người thích ngẫu hứng đi chung?
Chia việc: người thích lên lịch lo phần cứng như vé và chỗ ở, người thích ngẫu hứng lo các buổi tự do. Thống nhất từ đầu mỗi ngày chỉ có một hai điểm chính và có nửa ngày trống trong chuyến.
