Biển hay núi không có đáp án đúng chung cho mọi người: biển hợp với người muốn thả lỏng, tắm nắng, quây quần đông vui; núi hợp với người muốn yên tĩnh, đi bộ, hít khí lạnh và ngắm mây. Cách chọn nhanh nhất là hỏi xem chuyến này mình cần "xả" hay cần "nạp": cần nằm dài và cười đùa thì đi biển, cần lặng đi một chút thì lên núi. Phần còn lại là mùa, sức khoẻ và người đi cùng.
Cuộc chọn phe quen thuộc nhất mỗi mùa hè
Cứ gần tháng Sáu, nhóm Zalo của lớp cũ, của phòng ban hay của đại gia đình lại nổ ra một cuộc bỏ phiếu: "Năm nay đi biển hay lên núi?". Phe biển nhắc tới cát, sóng, hải sản và những buổi tối ngồi ghế nhựa ngoài bờ kè. Phe núi kể chuyện sương sớm, đồi chè, bếp lửa và cái lạnh phải mặc áo khoác giữa tháng Bảy. Hai phe đều có lý, vì hai kiểu nghỉ này đáp ứng hai nhu cầu khác nhau.
Việt Nam lại có đủ cả hai trong tầm một chuyến xe. Bờ biển dài hơn 3.200 km chạy suốt từ Bắc vào Nam, còn phía tây gần như cả dải đất là núi và cao nguyên. Người Hà Nội có thể chọn giữa biển phía đông và núi phía tây bắc; người miền Nam chọn giữa biển miền Tây, miền Đông và cao nguyên Lâm Viên. Có lựa chọn ở gần, nên cuộc tranh luận mới sôi nổi.
Biển cho ta gì, núi cho ta gì
Phe biển: mở, đông, dễ chơi
Biển là kiểu nghỉ "ít phải nghĩ". Ra tới nơi là có việc làm ngay: tắm, nằm, đắp cát cho con, ăn. Không gian mở, đường chân trời xa, tiếng sóng đều đều làm nền cho mọi cuộc trò chuyện. Biển cũng hợp với nhóm đông có nhiều lứa tuổi: ông bà ngồi dưới bóng dù, trẻ con chơi cát, người trẻ chèo thuyền hay đi bộ dọc bờ.
Điểm yếu của biển là nắng và đông. Mùa hè, nhiều bãi tắm nổi tiếng chật kín người từ sáng sớm. Ai không chịu nóng, không thích bơi, hoặc ghét cảnh xếp hàng thì biển mùa cao điểm dễ thành mệt.
Phe núi: kín, mát, phải đi mới thấy
Núi là kiểu nghỉ "phải bỏ công". Cảnh đẹp thường nằm ở cuối một con dốc, một cung đường đèo hay một buổi dậy sớm đón mây. Đổi lại là khí mát, không khí trong, và cảm giác tách khỏi phố thị. Nhiều người lên núi để ngủ ngon, để đọc sách bên cửa sổ, để đi bộ vài tiếng giữa rừng thông hay ruộng bậc thang.
Điểm yếu của núi là đường xa, đèo dốc dễ say xe, thời tiết đổi nhanh và ít trò cho trẻ nhỏ nếu bố mẹ không chuẩn bị. Người lớn tuổi có bệnh tim mạch, hô hấp nên hỏi bác sĩ trước khi lên vùng cao hay đi bộ đường dốc dài.
Khoa học nói gì về "người hợp núi" và "người hợp biển"
Có một nghiên cứu được nhắc nhiều về chuyện này: Shigehiro Oishi, Thomas Talhelm và Minha Lee công bố năm 2015 trên tạp chí Journal of Research in Personality, với tiêu đề khá vui là "Introverts prefer mountains" (người hướng nội thích núi). Trong nghiên cứu đầu tiên, sinh viên Mỹ thích núi có xu hướng hướng nội hơn sinh viên thích biển. Nhóm tác giả cho rằng một phần lý do là người hướng ngoại nghĩ rằng lên núi thì "phải cố gắng nhiều hơn mới vui", còn biển vui sẵn.
Chi tiết đáng chú ý hơn nằm ở nghiên cứu tiếp theo: khi muốn gặp gỡ, giao lưu thì người ta nghiêng về biển; khi chỉ muốn nghỉ ngơi một mình thì biển và núi được ưa như nhau. Nghĩa là lựa chọn phụ thuộc vào mục đích chuyến đi nhiều hơn là "bản chất" con người. Các tác giả cũng nói rõ không có bằng chứng núi làm người ta hướng nội; chỉ là người hướng nội có xu hướng tìm tới nơi kín đáo. Đây là nghiên cứu trên người Mỹ, nên đọc như một gợi ý chứ không phải quy luật cho người Việt.
Một hướng nghiên cứu khác nói về lợi ích của thiên nhiên nói chung. Nhóm của Mathew White (Đại học Exeter) phân tích dữ liệu gần 20.000 người ở Anh, đăng trên Scientific Reports năm 2019, thấy người dành khoảng 120 phút mỗi tuần ở nơi có thiên nhiên có tỷ lệ tự đánh giá sức khoẻ tốt cao hơn. Đây là nghiên cứu cắt ngang, chỉ cho thấy mối liên quan, và chính tác giả dặn đừng coi 120 phút là ngưỡng cứng. Điều đáng mang về: rừng hay biển đều được, miễn là có thời gian ở ngoài trời thật sự, chứ không phải ngồi trong phòng khách sạn lướt điện thoại.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Đi biển | Lên núi |
|---|---|---|
| Nhịp nghỉ | Thả lỏng, nằm dài, ít phải lên kế hoạch | Đi bộ, ngắm cảnh, phải dậy sớm mới "trúng" mây |
| Hợp với nhóm | Đông người, nhiều thế hệ, có trẻ nhỏ | Cặp đôi, nhóm nhỏ, người thích yên tĩnh |
| Thời tiết | Nắng nóng, cần chống nắng, để ý mùa bão | Mát hoặc lạnh, mưa sương thay đổi nhanh trong ngày |
| Ăn uống | Hải sản, đồ nướng, quán ven bờ | Món nướng, lẩu, đặc sản rừng và rau vùng cao |
| Đường đi | Thường bằng phẳng, nhiều đường bay | Đèo dốc, dễ say xe, cần tài xế quen đường núi |
| Rủi ro cần lưu ý | Sóng lớn, dòng chảy xa bờ, say nắng | Đường trơn, sạt lở mùa mưa, lạnh đột ngột |
| Đồ mang theo | Đồ bơi, kem chống nắng, mũ rộng vành | Áo ấm, giày bám đường, áo mưa |
Mùa nào ra biển, mùa nào lên núi
Thời điểm quyết định chuyến đi nhiều hơn ta nghĩ. Một bãi biển đẹp có thể thành ảm đạm nếu gặp mùa gió chướng, và một vùng núi nổi tiếng có thể chỉ toàn sương mù trắng xoá nếu đi sai tháng.
- Biển miền Bắc hợp nhất vào mùa hè, khi nước ấm. Mùa đông gió lạnh, biển xám và ít người tắm.
- Biển miền Trung thường đẹp từ khoảng mùa xuân tới hết mùa hè. Từ khoảng tháng Chín tới cuối năm là mùa mưa bão, nên theo dõi dự báo thời tiết trước khi đặt chỗ.
- Biển phía Nam và các đảo vịnh Thái Lan như Phú Quốc có mùa khô và mùa mưa khá rõ; mùa khô thường được coi là mùa biển êm.
- Núi phía Bắc có mùa lúa chín vàng trên ruộng bậc thang vào cuối hè đầu thu, mùa hoa và mùa lạnh có băng giá ở điểm cao vào những đợt rét đậm. Mùa mưa cần cẩn thận sạt lở trên đường đèo.
- Cao nguyên phía Nam như Đà Lạt mát quanh năm, có mùa khô và mùa mưa theo nhịp Tây Nguyên.
Mẹo nhỏ: người miền Bắc đi biển vào hè, lên núi vào thu; người miền Nam thì ngược nhịp với mùa mưa quê mình. Nhìn lịch mưa bão trước, chọn phe sau.
Bảng tự hỏi: chuyến này bạn hợp với đâu
| Nếu bạn… | Thì nghiêng về… |
|---|---|
| Muốn nằm dài, không phải nghĩ gì | Biển |
| Đi cùng trẻ dưới 6 tuổi hoặc ông bà yếu chân | Biển có bãi thoải, gần chỗ ở |
| Muốn ngủ sâu, đọc sách, tắt thông báo | Núi |
| Thích đi bộ vài tiếng mỗi ngày | Núi |
| Say xe nặng khi đi đèo | Biển, hoặc núi có đường bay gần |
| Đi theo nhóm bạn đông, thích tiệc tối | Biển |
| Ghét nắng nóng, da dễ cháy | Núi |
| Vừa trải qua một năm làm việc quá căng | Hỏi lại: mình cần đông vui hay cần yên lặng? |
Nếu nhóm chia đôi, có hai cách hoà giải quen thuộc. Một là chọn nơi có cả hai: một số vùng duyên hải miền Trung có núi sát biển, sáng leo đồi, chiều xuống tắm. Hai là luân phiên: năm nay biển, năm sau núi, ghi vào ghi chú chung để khỏi cãi lại.
An toàn: mỗi phe một nỗi lo
Ở biển, nguy hiểm lớn nhất thường không đến từ sóng to mà từ dòng chảy xa bờ (dòng rút), kéo người bơi ra xa dù mặt nước trông êm. Nên tắm ở khu có cứu hộ, tôn trọng cờ báo nguy hiểm, không tắm khi đã uống rượu bia, không tắm lúc trời tối. Bị cuốn ra xa thì đừng bơi ngược dòng vào bờ, hãy bơi song song với bờ cho tới khi thoát lực kéo rồi mới bơi vào.
Ở núi, rủi ro là trượt ngã, lạc đường và thời tiết. Mùa mưa nên hỏi người địa phương về đường đèo trước khi đi, đi bộ đường rừng dài thì nên có người dẫn đường bản địa. Mang theo áo ấm kể cả mùa hè, vì nhiệt độ ở độ cao lớn có thể hạ nhanh khi chiều xuống.
Góc nhìn hôm nay: chọn theo nhu cầu, không theo trào lưu
Mạng xã hội có mùa "sốt" của nó: năm thì ai cũng săn mây, năm thì ai cũng ra đảo. Đi theo trào lưu không sai, nhưng dễ đẩy mình vào đúng chỗ đông nhất, đúng lúc đắt đỏ nhất, để làm đúng việc mình không thích. Trước khi chọn phe, thử viết ra ba điều mình muốn có sau chuyến đi: "ngủ đủ", "chơi với con", "có ảnh đẹp", "được im lặng"… Đặt ba điều đó cạnh bảng so sánh phía trên, câu trả lời thường hiện ra ngay.
Muốn tìm hiểu thêm, có thể xem bản tin dự báo thời tiết của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia trước chuyến đi, và đọc thông tin từ trang du lịch chính thức của tỉnh nơi mình định tới để biết mùa lễ hội, mùa đẹp và các khuyến cáo an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Nên đi biển hay đi núi khi có con nhỏ?
Với trẻ dưới 6 tuổi, biển có bãi thoải và chỗ ở gần bờ thường dễ hơn, vì đường đi ít đèo dốc và trẻ có sẵn cát nước để chơi. Núi vẫn đi được nếu chọn nơi có đường bay hoặc đường cao tốc gần, chuẩn bị đủ áo ấm và lịch trình nhẹ. Dù đi đâu, luôn có người lớn trông trẻ khi ở gần nước.
Người hướng nội có thật sự thích núi hơn không?
Nghiên cứu của Oishi, Talhelm và Lee năm 2015 trên người Mỹ thấy người thích núi có xu hướng hướng nội hơn người thích biển. Nhưng cùng nghiên cứu đó cho thấy khi muốn nghỉ một mình, người ta ưa biển và núi như nhau. Mục đích chuyến đi quan trọng hơn tính cách.
Đi biển tháng mấy là đẹp?
Tuỳ vùng. Biển miền Bắc đẹp nhất mùa hè, biển miền Trung thường đẹp từ mùa xuân tới hết hè và nên tránh mùa mưa bão cuối năm, biển phía Nam và đảo đẹp vào mùa khô. Nên xem dự báo thời tiết chính thức một tuần trước khi đi.
Đi núi cần chuẩn bị gì?
Áo ấm kể cả mùa hè, giày có độ bám, áo mưa, thuốc chống say xe nếu đi đèo, và đèn pin nhỏ. Người có bệnh tim mạch hoặc hô hấp nên hỏi bác sĩ trước khi lên vùng cao hay đi bộ đường dốc dài. Mùa mưa nên hỏi người địa phương về tình trạng đường đèo.
Nhóm bạn chia hai phe biển và núi thì làm sao?
Chọn một nơi có núi sát biển để sáng leo đồi, chiều tắm biển, hoặc thoả thuận luân phiên mỗi năm một phe. Cũng có thể cho mỗi người viết ra điều mình muốn nhất từ chuyến đi rồi chọn nơi đáp ứng được nhiều điều nhất.
