Theo nếp cũ, vợ chồng ăn Tết bên nội (nhà chồng) ngày mùng một, sang bên ngoại (nhà vợ) từ mùng hai, đúng câu "mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy". Nhưng khi hai nhà ở xa nhau, hoặc nhà vợ chỉ có con gái, nếp ấy dễ thành chuyện khó xử. Ngày nay nhiều cặp vợ chồng trẻ chọn luân phiên năm này nội năm sau ngoại, chia đôi kỳ nghỉ, hoặc mời hai bên về một nhà.
Câu tục ngữ và cái nếp phía sau
"Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy" là câu quen thuộc. Cách hiểu phổ biến: mùng một chúc Tết bên nội (họ cha), mùng hai bên ngoại (họ mẹ), mùng ba thăm thầy cô. Câu này phản ánh nếp gia đình phụ hệ truyền thống, trong đó người con gái lấy chồng được coi là "về nhà chồng", Tết trước hết là việc nhà chồng.
Cũng nên biết: cách hiểu "Tết cha" là bên nội và "Tết mẹ" là bên ngoại là cách hiểu phổ biến nhất, nhưng có người hiểu đơn giản là mùng một chúc Tết bố, mùng hai chúc Tết mẹ. Câu tục ngữ không có một văn bản "gốc" để đối chiếu; điều chắc chắn là nó phản ánh thứ tự ưu tiên thường thấy: nội trước, ngoại sau.
Vì sao chuyện này giờ thành câu hỏi
Hai nhà ở xa
Khi nội ở miền Bắc, ngoại ở miền Nam, hay mỗi bên ở một đầu tỉnh, việc "mùng một nội, mùng hai ngoại" không còn là đi bộ qua xóm mà là một chuyến bay hoặc nửa ngày đường. Kỳ nghỉ Tết có hạn, vé tàu xe đắt và khó mua, nên đi cả hai bên trong một Tết là bài toán thật.
Gia đình ít con
Nhà chỉ có một hoặc hai con gái thì Tết nào con gái cũng ở nhà chồng, bố mẹ vợ đón Tết vắng vẻ. Đây là nỗi buồn nhiều bậc cha mẹ không nói ra, và cũng là lý do nhiều cặp vợ chồng trẻ muốn chia đều.
Quan niệm về bình đẳng
Nhiều người trẻ coi hai bên gia đình ngang nhau, không muốn mặc định "bên chồng trước". Nhưng người lớn hai nhà có thể vẫn giữ nếp cũ. Va chạm thường không nằm ở hai vợ chồng, mà ở kỳ vọng của bốn ông bà.
Những cách chia Tết phổ biến
| Cách chia | Ưu điểm | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Theo nếp cũ: mùng một nội, mùng hai ngoại | Quen thuộc, ít phải giải thích với người lớn | Khó nếu hai nhà xa nhau; bên ngoại dễ thiệt |
| Luân phiên: năm nay nội, năm sau ngoại | Công bằng, mỗi bên có một Tết trọn vẹn | Cần hai bên đồng ý; năm "vắng" nên gọi điện, gửi quà |
| Chia đôi kỳ nghỉ | Bên nào cũng có mặt | Mệt vì di chuyển giữa Tết, nhất là với con nhỏ |
| Tất niên một bên, đầu năm một bên | Dễ xếp lịch khi hai nhà xa | Phải đi trước Tết, dễ tắc đường, khó vé |
| Mời hai bên về chung một nhà | Cả đại gia đình sum họp | Hợp khi hai bên thân, nhà đủ rộng; người lo cỗ vất vả |
| Ăn Tết ở nhà riêng, mời bố mẹ hai bên tới | Vợ chồng chủ động, con nhỏ đỡ đi xa | Người lớn có thể ngại rời bàn thờ nhà mình |
Những tình huống hay gặp
Con trai trưởng, cháu đích tôn
Ở nhiều gia đình, con trưởng gánh việc thờ cúng, nên bên nội đặc biệt mong vợ chồng con trưởng có mặt ba ngày Tết. Nếu chồng là con trưởng, luân phiên thuần tuý có thể khó. Một cách gỡ: ở bên nội tới hết lễ cúng mùng một hoặc mùng hai, sau đó dành trọn những ngày còn lại cho bên ngoại.
Vợ là con một
Bố mẹ vợ không có con nào khác về ăn Tết. Nhiều cặp mời bố mẹ vợ về ăn Tết cùng bên nội nếu hai bên hợp nhau, hoặc đưa ông bà ngoại đi chơi những ngày sau. Không có công thức; điều quan trọng là bên nào cũng không thấy mình bị quên.
Có con nhỏ
Đi lại giữa Tết với em bé là việc vất vả. Có cặp chọn năm con còn nhỏ thì ăn Tết ở một nơi, mời bên kia tới thăm, chờ con lớn hơn mới quay lại nếp đi hai nơi.
Cách nói chuyện để ít va chạm
- Vợ chồng thống nhất trước: đừng để mỗi người hứa một kiểu với bố mẹ mình.
- Nói sớm: bàn từ tháng Mười, tháng Mười một, khi vé tàu xe còn và người lớn còn thời gian chuẩn bị.
- Mỗi người nói với nhà mình: con trai nói với bố mẹ chồng, con gái nói với bố mẹ đẻ; nghe từ con ruột dễ chấp nhận hơn.
- Đề xuất cả phương án bù: "Năm nay tụi con ăn Tết bên ngoại, nhưng hai mươi tám về ăn tất niên với ông bà, mùng năm về lại."
- Bên vắng mặt vẫn có quà, có cuộc gọi: gọi video lúc giao thừa, gửi quà Tết trước.
Bảng tự hỏi: Tết năm nay ở đâu
| Nếu… | Thì có thể cân nhắc… |
|---|---|
| Hai nhà gần nhau | Giữ nếp mùng một nội, mùng hai ngoại; ít ai phải buồn |
| Hai nhà cách nhau cả ngày đường | Luân phiên theo năm, hoặc tất niên một bên, đầu năm một bên |
| Chồng là con trưởng lo thờ cúng | Ở bên nội qua lễ chính, dành phần còn lại cho bên ngoại |
| Vợ là con một hoặc nhà chỉ có con gái | Ưu tiên thăm ngoại lâu hơn, hoặc mời ông bà ngoại về chung |
| Có con dưới hai tuổi | Ăn Tết một nơi, mời bên kia tới thăm |
| Một bên có người già yếu | Ưu tiên bên đó năm nay, nói rõ lý do với bên kia |
Góc nhìn hôm nay
Nếp "nội trước, ngoại sau" hình thành trong một xã hội làng xã mà hai nhà thường cùng làng hoặc làng bên, đi lại bằng chân. Khi gia đình phân tán khắp nơi, nếp ấy cần được điều chỉnh, và các gia đình đang tự điều chỉnh theo từng hoàn cảnh. Không có cách chia nào hoàn hảo; có cách chia mà cả hai bên cùng thấy được tôn trọng.
Nếu muốn hiểu thêm vì sao gia đình Việt xưa xếp thứ tự nội – ngoại như vậy, có thể đọc các sách về gia đình, dòng họ truyền thống như Việt Nam văn hoá sử cương của Đào Duy Anh, phần về gia tộc. Biết nếp cũ đến từ đâu thì nói chuyện với người lớn cũng dễ hơn: mình không phá nếp, mình chỉ xếp lại cho hợp với đường xa.
Câu hỏi thường gặp
"Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ" nghĩa là gì?
Cách hiểu phổ biến là mùng một chúc Tết bên nội (họ cha), mùng hai chúc Tết bên ngoại (họ mẹ), mùng ba thăm thầy cô. Câu này phản ánh thứ tự ưu tiên trong gia đình truyền thống: nội trước, ngoại sau.
Vợ chồng trẻ nên ăn Tết bên nội hay bên ngoại?
Không có đáp án chung. Tuỳ khoảng cách hai nhà, vai trò thờ cúng, sức khoẻ người lớn và số con trong mỗi nhà. Nhiều cặp chọn luân phiên theo năm hoặc chia đôi kỳ nghỉ để hai bên đều có mặt.
Con gái lấy chồng có được về ăn Tết nhà mẹ đẻ không?
Hoàn toàn có thể, nếu vợ chồng thống nhất và nói chuyện khéo với hai bên. Nhiều gia đình hiện nay đã quen với việc con dâu về ngoại ăn Tết luân phiên, nhất là khi nhà ngoại chỉ có con gái.
Làm sao nói với bố mẹ chồng khi năm nay ăn Tết bên ngoại?
Nên để người chồng nói với bố mẹ mình, nói sớm và kèm phương án bù như về ăn tất niên hoặc về lại sau mùng ba. Gửi quà Tết trước và gọi điện đúng giao thừa giúp người lớn bớt chạnh lòng.
Hai nhà ở xa nhau thì chia Tết thế nào cho đỡ mệt?
Luân phiên theo năm thường đỡ mệt hơn chạy hai nơi trong một kỳ nghỉ. Cách khác là ăn tất niên một bên, đón giao thừa và đầu năm bên còn lại, nhưng phải đặt vé sớm.
